ΑNTIGROUP  
Οι καταστροφικές δυνάμεις εντός της Ομάδας και το δημιουργικό τους δυναμικό

της Μαρτίνας Μπρίτσα

Μέσα σε μια Ομάδα διάφορες θετικές, αλλά και αρνητικές, δυνάμεις αναπτύσσονται, συνυπάρχουν, συγκρούονται, αλληλοαναιρούνται. Οι αρνητικές-καταστροφικές δυνάμεις της Ομάδας οι οποίες απειλούν την ακεραιότητά της και τη θεραπευτική της εξέλιξη ονομάστηκαν από τον Morris Nitsun το 1996 Anti-Group (ή Αντι-Ομάδα).

Πρόκειται για επιθετικότητα η οποία προέρχεται είτε από τα άτομα, είτε από υποομάδες, είτε από την Ομάδα συνολικά. Η επιθετικότητα προκύπτει από απογοητεύσεις και συγκρούσεις στην τρέχουσα εμπειρία της Ομάδας οδηγώντας τα μέλη της σε εχθρικές προβολές στην Ομάδα «ως αντικείμενο». Οι συμπεριφορές αυτές ανακύπτουν λόγω αναβίωσης ανάλογων πρώιμων εμπειριών στο πρωταρχικό οικογενειακό περιβάλλον και αδυναμίας εμπερίεξης τους, με αποτέλεσμα να επαναλαμβάνονται σε κάθε Ομαδική διαδικασία.

Όπως στην Ψυχανάλυση έτσι και στην Ομαδική ανάλυση, η προσκόλληση του ατόμου στην αρρώστια του και η αντίσταση στην αλλαγή και τη θεραπευτική του εξέλιξη μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την ακεραιότητα της Ομάδας ή να εκθέσουν ένα μέλος της σε μία επιζήμια εμπειρία.

Κατά τον Nitsun υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά των αναλυτικών Ομάδων που κάτω από κατάλληλες συνθήκες μπορεί να εξελιχθούν σε  anti-group  φαινόμενα, λόγω αμφιθυμίας και επιθετικών συμπεριφορών προς την Ομάδα. Μερικά από αυτά τα χαρακτηριστικά είναι: «Η Ομάδα είναι μια συνάθροιση αγνώστων», «δεν έχει συγκεκριμένη δομή ή οδηγίες συμπεριφοράς για τα μέλη της», «η Ομάδα δημιουργεί προσωπικές εντάσεις», «η Ομάδα είναι μια εμπειρία χωρίς τέλος – ανάλυση περατούμενη ή όχι»; κ.α.

Φαινομενολογικά έχουμε δύο ειδών εκδηλώσεις του anti-group στην Ομάδα: τη λανθάνουσα μορφή και την έκδηλη παρουσία του, σε μία κυκλική σχέση μεταξύ τους όπου είναι δύσκολο πολλές φορές να διαχωριστούν.

Όσον αφορά στην εμφάνιση του anti-group στις εξελικτικές φάσεις της Ομάδας στα αρχικά στάδια εκδηλώνεται συχνότερα λόγω του αδιαμόρφωτου χαρακτήρα της, στο ενδιάμεσο στάδιο το anti-group είναι εμφανές καθώς οι συγκρούσεις μεταξύ των μελών γεμίζουν την Ομάδα αρνητικά συναισθήματα, ενώ στο ώριμο στάδιο της Ομάδας εμφανίζεται λιγότερο.

Το θεωρητικό υπόβαθρο του anti-group είναι συνδεδεμένο με την αντίληψη του Bion για τη λειτουργία του ατόμου μέσα στην Ομάδα και τη σύγκρουση με την ομαδικότητά του, όπως και τις θεωρίες του για την ανάπτυξη δεσμού (linking) και εμπερίεξης (container-contained). Κατά τον Anzieu η Ομάδα, ως αντικείμενο, γίνεται ένα container το οποίο μπορεί να εμπεριέξει τις φαντασιώσεις και τις προβολές των μελών της, κάτι που δεν γίνεται στην περίπτωση του anti-group με αποτέλεσμα η Ομάδα να βιώνεται ως εχθρική και επιθετική.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η θεωρία της Klein για τις παρανοειδείς,  σχιζοειδείς και τις καταθλιπτικές διαστάσεις της εμπειρίας της πρώιμης σχέσης μητέρας βρέφους.

Η εμφάνιση του anti-group εξαρτάται από μια σειρά παραγόντων όπως η παλινδρόμηση των μελών, το άγχος επιβίωσής τους στην Ομάδα, η αποτυχία στην επικοινωνία, η προβλητική ταύτιση, ο φθόνος, η επιθετικότητα, η πρωταρχική σκηνή, οι δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις, κυρίως όμως εξαρτάται και από τη φύση της Ομάδας, τη σύνθεση των μελών της, το εξελικτικό της επίπεδο και τη σχέση του θεραπευτή με την Ομάδα.

Η κατανόηση των ψυχοπαθολογικών διεργασιών που μεταφέρονται στην Ομάδα, η επιλογή και η προετοιμασία των μελών για την Ομάδα, η δημιουργία υποστηρικτικού περιβάλλοντος, καθώς και ο ρόλος του συντονιστή θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στην έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση του anti-group στοχεύοντας στον μετασχηματισμό της επιθετικότητας σε θεραπευτικό εργαλείο για την ενίσχυση της αντοχής της Ομάδας και τη μετουσίωση των επιθετικών ενορμήσεων σε δημιουργικές διαδικασίες.